Abu Ali al-Husein ibn Sina
(lat. Avicena 980. - 1037.) je bio vodeći persijski islamski filozof i
neoplatonista. Rođen je u blizini Buhare, koja je
u to vrijeme bila prijestolnica perzijske dinastije Samanida. Njegov
otac Abdulah je bio uvaženi Ismailitski učenjak. Sticao je obrazovanje iz raznih nauka i
metafizike. Kao čudo od djeteta, do svoje šesnaeste godine je već važio za
ljekara od ugleda. Do svoje osamnaeste godine je ovladao svim tada
poznatim naukama.
Kao polimat, smatra se jednim od najvažnijih
ljekara, astronoma, mislilaca i pisaca islamskog zlatnog
doba. Od oko 450 radova za koje se zna da ih je napisao, sačuvano je njih
oko 240, uključujući 150 djela iz oblasti filozofije i 40 iz medicine.
Najpoznatija
djela su mu: (Kitab Al-Shifa) filozofska i naučna enciklopedija, i (Canon
Medicinae)
medicinska enciklopedija koja je postala standardni medicinski izvor znanja na mnogim
srednjovjekovnim univerzitetima, a
koristila se do 1650.
Pored filozofije i medicine, Ibn Sinin naučni opus
obuhvata i djela o astronomiji, alhemiji, geografiji i geologiji, psihologiji,
islamskoj teologiji, logici, matematici, fizici i poeziji.
Avicenizam je filozofija koja prdstavlja
neoplatonističku verziju aristotelizma, izvršila je ogroman uticaj na skolastiku 13.
vijeka. Između ostalog, Ibn Sina je uveo razliku između egzistencije i esencije,
što su široko prihvatili srednjovjekovni evropski filozofi.
Iako
je četrdeset puta pročitao Aristotelovu Metafiziku, tvrdio je da je tek nakon
što je pročitao Al-Farabijevo djelo „O metafizičkim objektima“, uspio da
je konačno shvati.
Ibn
Sina je zastupao metafizičko učenje (dahrija) prema kojem proces
svjetskog zbivanja nema početka ni kraja u vremenu, već je neka vrsta emanacije.
Svijet je za Avicenu vječan i ni od koga stvoren, ali je uslovljen vječnim
Bogom koji postoji izvan vremena. Prema Aviceni dahr je neprolazni
trenutak u kojem se rasprostire Božja prisutnost, tj. ono što je pohranjeno u
unutrašnjosti vremena i što u sebi sadrži neprekidno trajanje. Korijen dahr označava trajnost za razliku od prolaznosti
vremena zaman. U tom smislu se u neoplatonističkoj filozofiji ova dva
termina razrađuju kao dijalektička suprotnost.
Po
pitanju problema univerzalija, Ibn Sina je umjereni realista: za njega opći
pojmovi postoje prije stvari, u stvarima i iza stvari. Tako božanski um prethodi
stvarima, dok ljudski um dolazi poslije njih. On tvrdi da je princip
pojedinačnosti materija, a princip opštosti um. Stoga smatra da je istinska
spoznaja nemoguća bez kosmičkog uma, koji je jedinstven kod svih ljudi. Čovjekova
je duša besmrtna, ali ne u fizičkom, već samo u duhovnom smislu.
Jedan
od Aviceninih argumenata koji govori o prirodi duše postulira odraslog čovjeka
koji iznenada stupa u postojanje, lebdeći u praznom prostoru, prekrivenih očiju
i razdvojenih udova. Ovaj „lebdeći čovjek“ ne bi raspolagao nikakvim čulima, ali
bi svejedno bio svijestan svog postojanja. Smatra se da ovaj argument anticipira
Dekratov cogito ergo sum. Avicena je
vjerovao da biće predstavlja akcident esencije i da kontingentna bića
zahtevaju nužne uzroke koji će podržati njihovo postojanje. Ovu verziju
kozmološkog argumenta je prihvatio Toma Akvinski.
Kraj
dinastije Samanida za njega je označio početak brojnih lutanja i priklanjanja
raznim dvorovima. Pred kraj života se bavio astronomskim
istraživanjima. Zadnje godine života proveo je u Isfahanu kao dvorski
ljekar, a umro je u Hamadanu.
MISLI
Pravi
odmor je tišina misli, a ne samo mirovanje tijela.
Dan
bez hodanja je dan ukraden zdravlju.
Čovjek
ne gubi snagu kada moć, već kada izgubi svrhu.
Ne
hrani svaka slatkoća, niti svaka gorčina šteti, mudrost je u mjeri.
Smijeh
donosi lakoću ako ne izgobi dostojanstvo.
Vrijeme
otkriva karakter ne godine.
Najdublji
san dolazi srcu koje je u miru.
Oni
koji previše govore umaraju ne samo druge, već i sebe.
Misli
utiču na tijelo koliko i hrana na krv.
Čistoća
je poštovanje prema samom sebi.
Dugotrajna
tuga mijenja čovjekovu prirodu.
Nezadovoljstvo
sobom polako slabi duh.
Um
je vođa, a strsti su sluge koje mu često preuzmu vlast.
Onaj
ko traži istinu mora biti spreman da ostane sam.
Onaj
ko ne pita, ostaje rob onoga što misli da zna.
Pretjerane
brige iscrpljuju tijelo višenegotežak rad.
Tuđe
brige postaju tvoje ako ih previšeslušaš.
Duša
se lijeći tišinom kao što se tijelo liječi čistočom.